سياوش اوستا

ترور در پاريس

سياوش اوستا  حسن عباسي

زگفتار و کردار و پندار نيک

فريدون فرخ فرهمند شد

خرد پيشگان نيز از راه او، برفتند

تا ديو در بند شد

از اين سه بجو راه جنات عدن

رهي کز عدن تا خداوند شد

( سياوش اوستا )

پاريس انتشارات هما ( همبستگي ملي ايرانيان )

از ميترا تا محمد

نوشته سياوش اوستا( حسن عباسي )

چاپ اول : بهار 1364

چاپ دوم : تابستان 1365

چاپ سوم : بهار 1366

چاپ چهارم: زمستان 7016 آريائي- ميترايي

چاپ پنجم : پائيز 7027

فهرست مطالب

سخن آغازين .........................................................................صفحه 5

فيثاغورث شاگرد زردشت ................................................. صفحه 6

امام علي هوادار سه خليفه؟  ........................................... صفحه   7

درخشش ايران در هزاره هاوتاريخ

هفت هزار ساله ايران ............................................................صفحه 9

آدم و فرزندانش..................................................................... صفحه 10

خداي ايراني، دانا و توانا خداي تازي، نادان و ناتوان....... صفحه13

تمدن ايران در هنگامه آدم عريان و وحشي...................... صفحه 15

نه هزار سال تمدن دهداري و کشاورزي در ايران........... صفحه 16

هفت هزار سال تمدن خانه سازي در ايران........................ صفحه17

بشنو از افسانه نوين آدم................................................ صفحه   18

سال آريائي ميترائي 7027 برابر با سال 1384 تازي.....صفحه 19

آئين ميترا اولين باور و آئين جهانگير ايراني............... صفحه 23

چرا ميترا گاو نر را قرباني ميکند؟................................... صفحه26

ظهورميترا از غار و فرود او از کوه.................................. صفحه 26

آئين ميترا در سراسر اروپا........................................ ..... صفحه 27

محراب اسلامي = مهرابه پارسي.................................. ..... صفحه 28

مهدويت در ميتراگرائي........................................................ صفحه 29

آئين گيومرث......................................................................... صفحه 30

آئين زروان............................................................................ صفحه 31

آئين زردشت.......................................................................... صفحه 33

بهشت و جهنم......................................................................... صفحه 35

مهدويت – پل صراط و جبرائيل در آئين زردشت........... صفحه 35

پل صراط ............................................................................... صفحه 36

زردشت ضد طبقه ديندار..................................................... صفحه 36

زردشت حامي زحمتکشان.................................................... صفحه 37

آئين ماني................................................................................ صفحه 39

مزدک پيامبر برابري.............................................................. صفحه 43

مردم هميشه چشم براه ناجي............................................... صفحه 47

گداي شهر نگاه کن که مير مجلس شد! ............................... صفحه 51

جمع بندي اديان پارسي........................................................ صفحه 53

پيدايش اسلام.......................................................................... صفحه 55

باري دگر جهان در انتظار يک ناجي.................................... صفحه 57

جنها به پيامبر اسلام مي پيوندند........................................ صفحه 57

همکاري پيامبر اسلام با جن ها و نبرد با شعرا................ صفحه 59

خداپرستان عرب پيش از پيامبر اسلام............................... صفحه 60

پيامبر اسلام سنتهاي جاهليت را مي پذيرد....................... صفحه 62

بريدن دست دزد...................................................................... صفحه63

پيامبر اسلام : بگوئيد خدائي نيست جز

خداي من و رستگار شويد..................................................... صفحه63

مدعيان پيامبري در هنگامه محمد...................................... صفحه64

خرد در انديشه پيامبر اسلام............................................ صفحه 65

« تشکل – تسليح – تحرير »............................................. صفحه 66

تشکل : مرحله سازماندهي و آگاهي بخشي »................ صفحه 67

هجرت................................................................................... صفحه 69

نيايشهاي قرآن..................................................................... صفحه 73

2 – تسليح مرحله دفاع و مبارزه مسلحانه..................... صفحه 74

ريشه ترور در اسلام............................................................ صفحه 75

پيمانهاي پيامبر اسلام با راهزنان عرب............................ صفحه 77

اولين غزوه ( هجوم نظامي ) ............................................. صفحه 79

امت واحد = حزب واحد......................................................... صفحه 79

پيامبر اسلام و آئيننامه اسرا............................................. صفحه 80

مشاوران ايراني ، رمي و حبشي پيامبر اسلام............... صفحه 81

3- تحرير پيامبر اسلام مدينه فاضله را ميسازد............ صفحه83

شاه عبدالله بن ابي و رسالت پيامبر اسلام...................... صفحه83

قانون اساسي پيامبر اسلام.............................................. صفحه 84

معراج پيامبر اسلام............................................................ صفحه 85

پيمان حديبيه...................................................................... صفحه 86

نرمش پيامبر اسلام  در برابر قريش............................... صفحه87

اردوئي خارج از مدينه براي راهزني............................... صفحه88

فتح مکه................................................................................ صفحه88

فتح مکه پايان روزه گيري................................................ صفحه 90

فتح مکه پايان کينه هاي قبائلي! .................................... صفحه 91

کعبه و مشکي شراب.......................................................... صفحه 92

مسلمانان شرطي................................................................ صفحه 93

فرق ميان امام و خليفه....................................................... صفحه 94

پيامبر اسلام پيش از مرگش تنهاي تنها بود................... صفحه 95

دو نکته قابل تامل

پيامبر اسلام و عشقهايش.................................................. صفحه 98

خاتميت نبوت آغاز خردگرائي........................................ صفحه 100

اعتبار قانونگذاري قرآن براي امروز؟........................... صفحه 102

آيه واژه اي پارسي........................................................ صفحه 103

پانويسها .......................................................................... صفحه 105

سخن آغازين

بنام خداوند آگاهي، آزادي و خرد گرائي

با نگاهي عميق به تمامي فرهنگها و تمدنهائي که به دست بشر بر روي کره زمين آفريده شده است، آنچه بيش از همه چيز پژوهشگر را به خويش ميکشاند، يکسوئي و يکنواختي بنيادي اسطوره هاي تاريخي است که اين يکسوئي و يکنواختي، تمامي فرهنگها و تمدنها را بطور مرموزي به هم پيوند ميدهد و گويي همه شاخسارها و گلهاي روئيده از يک درخت و برخاسته از يک ريشه اند.

« ايران » « مصر » و « يونان » از کهنترين کشورهائي هستند که نقش مهمي در تمدن سازيها، فرهنگها و انديشه هاي جهان داشته اند و تاريخ جهاني نخست با « امپراطوري پارسيان » تحقق پيدا ميکند.( 1)

حتي « رياضيات فيثاغورث » و فلسفه يوناني بي نشات از « پارسيان » نيست. « اردمن » در زمينه نفوذ مفاهيم پارسي  در فلسفه يونان باستان ميگويد: « هراک ليتوس » اين نيرو را تخم همه رويدادها و ميزان نظام عالم ميخواند ، اين امر که آن « نيرو شعله » شمرده شده است زاده نفوذ مغان ايران است.

از سوي ديگر « هراک ليتوس »، « آپولون » و « ديونوسوس » را در جنب زيوس قرار ميدهد و آن دو را جنبه هاي دو گانه زيوس که همان آتش اولي است ميشمارد البته اين کار او مستلزم تصرفي در اساطير بوده است . ( 2 )

و. لاسالLASSALE  زردشت را پيشاهنگ هگل ميخواند و از سوئي انديشه پارسي بي تاثير در فيثاغورث نبوده است. فيثاغورث عددهاي فرد را برتر از عددهاي زوج محسوب داشته و گلاديشGLADICSH  در مقايسه مذهب فيثاغورثي با معتقدات چيني اين نکته را مورد تاکيد قرار داده است.

از اين گذشته فيثاغورث در بيان تضادها، از تضاد نور و ظلمت و تضاد خير و شر نيز نام برده است و اين امر بسياري از محققان پيشين و کنوني را برانگيخته است که آن مفاهيم را مرهون آئين زردشت دانند.( 3 )

فيثاغورث شاگرد زردشت

سهروردي نيز فيثاغورث را شاگرد زردشت دانسته است و اگر چه اين مساله که فيثاغورث حکيم يوناني به ايران مسافرت کرده باشد و با افکار و فلسفه ايراني آشنائي حاصل نموده باشد مورد شک و ترديد است لاکن دلايلي هم وجود ندارد که بکلي عاري از حقيقت باشد و شايد از همين جهت باشد که اخوان الصفاء به فلسفه فيثاغورثيان توجه کامل کرده اند و آنرا بناي کار خود قرار داده اند! در سفرنامه فيثاغورث ظاهراً راجع به مذاکراتش با زردشت مطالبي آمده و وي اهميتي بسزا براي آراء و افکار زردشت قائل بوده است نظر وي در باب آتش و اهميتي که براي آتش مرکزي قائل است بعيد نيست از همين راه گرفته شده باشد...

گويند افلاطون زردشت را ستايش کرده و از فلسفه او آگاهي داشته است ارباب انواع افلاطون با خدايان و ارباب انواع ايران قديم سخت شباهت دارد . ( 4 )

در پي اسلام نيز، پارسيان در پاسداري از انديشه اسلامي ( که آميزشي از تفکرات کهن ايراني با پوششي اسلامي بود ) نقش ويژه و قابل توجهي داشته اند و تمامي حرکتهاي انقلابي پارسيان که بر عليه استعمار و استبداد گران عرب بوده است نشات يافته از فرهنگ و تمدن کهن ايران در قالب انديشه انقلابي جديد ( اسلام ) بوده است که با اجتهاد (نوپردازي در انديشه) هر زمان توانسته اند نبرد حماسي تاريخي خويش را سازمان بخشيده و دنبال کنند  و بي شک امام علي و فرزندانش بهترين پناهگاه براي پايداري و مقاومت پارسيان بوده اند که در اين ستيز انقلابي علماي اجتهاد گر که پيشتازان نبردهاي آزادي آگاهيبخش بوده اند، توانسته اند در هر زمان در فراخور حال مردم آتش انقلاب را شعله ور کنند بدين رو نام امام علي همواره اصلي ترين پشتوانه و بهانه آنها بوده است و حتي شايد بسياري از مواقع پارسيان اسلامي علوي تر از امام علي نيز بوده اند.

امام علي هوادار سه خليفه؟

مثلاً امام علي در پي به قدرت رسيدن ابوبکر و پس از او عمر و عثمان هر چند خود را شايان حاکميت از ديگران ميشناسد اما هرگز بر خلاف راي مردم عملي انجام نميدهد و حتي بهترين مشاور سياسي عقيدتي خلفا است و دوبار جان عمر را نجات ميدهد و هنگام شورش مردم بر عليه عثمان نيز صميمانه از او حمايت ميکند.( 5 )

امام علي حتي سه تن از فرزندانش را به اسامي خلفا مينآمد: وي پس از فاطمه، ام البنين دختر حزام را به زني گرفت. عباس و جعفر عبدالله و عثمان را براي وي آورد که با امام حسين در کربلا کشته شدند...

و ليلي دختر مسعود بن خالد را به زني گرفت. عبيدالله و ابوبکر را براي وي آورد که به گفته هشام بن محمد در طف با حسين کشته شدند.

و هم امام علي از صهبا ام حبيب دختر بجير بن عبد که از جمله اسيران خالد بن وليد در اثناي حمله به عين التمر بود، عمر و رقيه را آورد. عمر چندان بزيست که به سن هشتاد و پنج سالگي رسيد و يک نيمه ميراث امام علي از آن وي شد و به ينبع در گذشت.( 6 )

همانطور که دريافتيم امام علي حتي فرزنداني بنام خلفا دارد ! اما در ميان شيعيان پارسي نه اينکه نام فرزند را از سه خليفه انتخاب نميکنند! بلکه همواره خلفا مورد شتم و ناسزا نيز قرار ميگيرند خصوصاً عمر کسيکه دوبار توسط امام علي از مرگ جسته است و امام علي درباره اش ميگويد که : او ( عمر ) مردي امين و نيرومند است. ( 7 )

اما در ايران آنگونه با او برخورد ميشود و پارسيان در شب قتلش عمر سوزان و جشن و سرور برپا ميکنند.

عمر به دست ايراني و با برنامه ريزي پارسيان اسير تازيان کشته ميشود. ابومنصور گويد : شنيدم که قماذيان ( فرزند هرمزان ايراني زاده ) در باره کشته شدن پدرش ميگفت: عجمان (پارسيان) مدينه با همديگر انس داشته اند فيروز ( قاتل عمر ) بر پدرم گذشت و خنجري همراه داشت که دو سر داشت و پدرم آن را بدست گرفت و گفت: در اين ديار با اين چه ميکني؟ گفت : کسان را ميرانم ويکي او را بديد و چون عمر ضربت خورد گفت : اين را بدست هرمزان ديدم که بدست فيروز داد.( 8 )

در تاريخ با نگرشي اصولي و محققانه و جستجوئي واقعگرايانه در مييابيم که کينه پارسيان به خلفا خصوصاً عمر از حب امام علي نيست بلکه تنها بدين خاطر است که ايران در زمان عمر مورد هجوم مسلمين واقع گرديده است و در آن زمان بود که بسياري از پارسيان به اسارت اعراب در آمدند و بدينسان روشنفکران مسلمان ايراني که چاره اي ميجسته اند تا ستيز ناسيوناليستي خويش را بر عليه بيگانه و براي آزادي و استقلال ايران اسلامي هر چه ميتوانند مردمي تر کنند فرهنگساز و محرک مردم بوده اند و همه اينها در پناه تشيع علوي بوده است .

باري ما در اين نوشته مروري بر انديشه و فرهنگ پارسيان از آغاز ورود آريائيان به فلات ايران خواهيم داشت تا انقلاب پيامبر اسلام و پژوهشي نوين ارائه خواهيم نمود، از پيدايش اسلام و شخصيت پيامبر آن و در پي آن ( در کتابي ديگر ) تمامي نهضتهاي آزاديبخش ايراني ( علوي ) را که ستيز بي امان پارسيان براي آزادي و استقلال بوده است را شرح خواهيم داد.

اين سلسله از مطالب پشتوانه فکري ما را به عنوان پيامبرسانان انديشه اجتهادي خرد گراي ملي ايران در تاريخ نيز خواهد شناساند و به ما کمک خواهد نمود تا شيوه هاي دستيابي به جامعه خردگراي اسلامي را نيز بهتر بررسي کنيم زيرا که اسلام ايراني نه اسلام امويان و عبآسيان است و نه اسلام ابومسلمها و خواجه نظام الملکها است و نه اسلام سنت گراي سلطنتي فقاهتي بلکه اسلام ايراني انديشه خرد گراي اجتهادي است که کهکشاني رها شده در تاريخ است که خطوط سرخ و سپيدش از ايران و انديشه انسان و خرد گرائي انقلابي و نوار سياه و چرکين او از اسلام ملوک و روحانيون سخن ميگويد!

و در نوشته هاي بعدي خواهيم يافت که چگونه تشيع علوي ايراني پايگاه پايداري پارسيان بوده است در برابر هجوم فکري سياسي تازيان.

پيش از اينکه به اصل سخن بپردازيم در اين هنگامه که چاپ پنجم اين نوشته به بازار ميايد شايان توجه است که از تاريخ و تمدن هفت هزار ساله ايران کوتاه سخني به ميان آوريم بويژه اينکه از مهرگان امسال اکثر ايرانيان بر آن شده اند تا تاريخ 7027 آريائي ميترايي را جايگزين تاريخ خورشيدي 1384 هجري خورشيدي نمايند.

درخشش ايران در هزاره ها

و

تاريخ هفت هزار ساله ايران

سالنامه هاي جهان

بزرگترين و قويترين ادياني که امروز مردم جهان را بخود مشغول نموده است، اديان ابراهيمي و بگفته اي پيامبران از نسل آدم ميباشند. اسلام و مسيحيت و يهوديت ادياني هستند که از يک جايگاه، يک منشاء و يک مرکز برخواسته اند و هر کدام از اينها تاريخي براي خود دارند.

- تاريخ اسلام که به تقليد از تاريخگذاري پارسيان در زمان خلافت عمر به ثبت رسيده است اکنون سال 1426 ميباشد. اين تاريخ از هنگامه هجرت پيامبر اسلام از مکه بسوي مدينه در نظر گرفته شده است که بر اساس ماه تنظيم گرديده و به عنوان هجري قمري مشهور است .

- سالنامه هجري قمري بعلت متغير بودن ماهها فقط يک تاريخ سمبليک براي مسلمانان است و هيچ کشور اسلامي تاريخ سياسي، اداري خود را بر مبناي آن تنظيم نکرده و نميکند. بجز ايران که سالنامه خويش را با هجرت پيامبر اسلام تطبيق داده است و بجاي ماه بر اساس خورشيد آنرا تنظيم نموده است و با نوروز و بهار آغاز ميشود.

- بخش وسيع و گسترده ديگري از ساکنان کره زمين تاريخ ميلادي را استفاده ميکنند که ازهنگامه ميلاد عيسي مسيح تا به امروز سال 2005 مي شود.

- سالنامه يهوديان از هنگامه زندگي و يا ميلاد آدم تعيين شده است اين سالنامه ازسپتامبر امسال وارد 5766 شده است.

- تاريخ فراماسونري نيز که نشات يافته از سالنامه يهوديان است با سه هزار سال اختلاف پيش از تولد مسيح سال 5005 ميباشد.

آدم و فرزندانش

از سوئي بايد در نظر داشت که اديان ياد شده پيدايش حيات خود را از آغاز زندگي آدم ميدانند آنهم نه اينکه زندگي متمدن، بلکه زندگي کلي بشر که در حالت توحش ميزيسته است.

اما چرا زندگي وحشي؟ بدليل اينکه نشانه هائي که در قرآن تورات و انجيل در باره زندگي آدم و حوا به چشم ميخورد بيانگر توحش اين بشر اوليه است. اين بشر که آدم نام دارد:

-         عريان زندگي ميکند.

-         از گياهان و ميوه هاي درختي استفاده ميکند.

-         هنوز آتش را نميشناسد.

-         همخوابگي زن و مرد و توليد مثل را نميشناسد.

-         پس از شناخت همخوابگي زن و مرد و داراي فرزند شدن، فرزندانشان با هم همخوابه ميشوند و ...

نشانه توحش آدم حتي قرنها پس از او نيز در صحراي سينا و دشت بين النهرين ادامه دارد.

فرزندان آدم براي هر نسلي رئيس قبيله اي داشتند که او را پيامبر برگزيده از سوي خدا ميخوانده اند اين روساي قبيله هر اشتباه و خلافي که مرتکب ميشده اند را به حساب خداوند ميگذاشته اند.

بدون هيچگونه استثنائي هر يک از اين روساي قبيله خلافکاريهاي بزرگي مرتکب شده اند که اين خلافها در قرآن انجيل و تورات آمده است.

چنانچه در کتب ديني آمده است بزرگترين خلافکاري آدم عدم اطاعت او از خدا بوده است و استفاده از ميوه درخت ممنوعه؟ يا بر اساس برخي نظريات ديگر همخوابگي با حوا؟!

پس از همخوابگي آدم و حوا اين دو داراي فرزنداني ميشوند که پسرانشان در رقابت گزينش همخوابه از ميان خواهرانشان بجان هم افتاده و قابيل براي تصاحب خواهر زيباتر برادرش هابيل را ميکشد.

-          نوح

رئيس قبيله ديگري است که بخاطر مسائل جنسي با فرزندش مجبور به ترک او شده بود.(تورات – تکوين- اصحاح 16 و قرآن سوره هاي 25 و 26 )

-          لوط

با دو دختر خود همخوابه شده بود و ملت او همجنس گرا بودند که حتي مايل به دست اندازي به دو ميهمان زيبا و جوان او بودند. ( تورات – تکوين- اصحاح 19 و قرآن )

مترجمان و مفسران کتب ديني مدعي شده اند که دو جوان زيبائي که مهمان لوط بوده اند فرشتگاني از آسمان آمده بودند! ما نادرستي اين سخن را در نوشته ها و مقالات پيشين ثابت نموده و توضيح داده ايم که خداوند براي سخن گفتن با انسان نيازي به فرستادن ملائکه در جسم انسانهاي ديگر ندارد و از سوئي اگر بخواهد دو جوان زيبا براي لوط و يا شخص ديگري بفرستد ميتواند اينکار را محرمانه انجام بدهد تا بهانه اي به دست ملت همجنسگراي لوط ندهد؟

اما در اصطلاح عاميانه ميدانيم که مردم به هر دختر و پسرزيبائي ، صفت فرشته ميدهند و کلاً خوشرويان و زيبايان را ملائکه و فرشته مينامند.

-         ابراهيم

همسرش سارا را براي گاو، گوسفند، شتر و برده به فرعون مصر فروخت. ( تورات – تکوين – اصحاب 12 )

ابراهيم نيز هر چه کرده بحساب فرامين الهي گذاشته و آنرا دستور خدا ناميده است.

ابراهيم در پي بروز قحطي و وجود تنگدستي در ميان خانواده اش بسوي مصر حرکت ميکند زيرا شنيده است که فرمانرواي مصر زنان زيبا را از پدران و برادران در برابر پرداختهاي خوبي خريداري ميکند... ابراهيم اين معامله را بحساب فرمان خدا ميگذارد.

ابراهيم با هاجر که هديه فرمانرواي مصر به سارا بوده است همخوابه گشته و اسماعيل (نياي بزرگ قريش و پيامبر اسلام ) را آورده است. ( گفته است فرمان خدا )

سارا که بچه دار نميشده است در پي سفارشش چند جوان زيبا بخانه ابراهيم ميايند و باردار شدن سارا را به او خبر ميدهند... ابراهيم مدعي ميشود که اين جوانان زيبا نه ملائکه بلکه خود خدا بوده اند که در چهره جوان به خانه و حريم او وارد شده و مژده بارداري همسرش را داده اند؟!

پس از اينکه سارا هم داراي فرزند ميشود رقابتي سخت بين سارا و هاجر و فرزندان اين دو پديد ميآيد. ابراهيم براي پايان بخشيدن به درگيري همسرانش تصميم به نابودي يکي از فرزندان خود ميگيرد با عنوان قرباني به امر خدا!؟

ابراهيم پس از اينکه خود را براي سر بريدن فرزند رشيدش ناتوان مييابد از کشتن او اجتناب ورزيده و مدعي ميشود که خداوند خواسته است او را امتحان کند؟!

درگيري زنان ابراهيم پايان نميپذيرد بدين رو بر آن ميشود تا هاجر و فرزند اواسماعيل را در صحراي خشک و سوزان عربي رها سازد. ( گفته است فرمان خدا )

-         داود

به همسر يکي از فرماندهان سپاهش تجاوز نمود و پس از آنکه آن زن از داود حامله شد. شوهر او را به جنگ فرستاد و دستور داد تا او را از پشت بکشند و پس از مرگ شوهر، داود زن را به حريم خود آورد. ( تورات ­­­- ساموئل اول- اصحاح 11 )

-          سليمان

با اينکه زن و فرزند بسيار داشت به عشق بلقيس ملکه صبا به آن کشور لشکر کشي نمود و بلقيس را ربود. ( تورات- پادشاهان اول اصحاح 11 )

خداي ايراني، دانا و توانا

خداي تازي، نادان و ناتوان

اما در برابر همه اين مسائل و مشکلات و در تمامي اين هنگامه ها تمدن و مردم ايران بمراتب انساني تر و آگاهانه تر ميزيسته اند و همجنسگرائي و ازدواج ميان خواهر و برادر و پدر و دختر هرگز در ايران وجود نداشته است و از سوئي چنانچه در کتاب دينداري و خرد گرائي نوشتيم حتي خداي آريائي خدائي است دانا و توانا در برابر خداوند فرزندان آدم که خدايشان خدائي نادان و جاهل است!!

زيرا خداي آدميان تمدن را نميشناسد و وجود انسانها در آنسوي آبها را نميداند و هر چه هست در آدم و از آدم ميداند و کلاً قصه هائي که از آدم تا خاتم روايت ميشود افسانه هائي است که سخن از جهل و ناداني خداي آنها ميگويد.

مثلاً خداي آنها نميداند که چهار قدم بالاتر از دشتي که آدم و حوا در آن سرگردانند تمدنهاي بزرگ مصر و سياهان افريقا و ايران وجود داردکه فرزندانشان ميتوانند با آنها پيوند زناشوئي ببندند بجاي اينکه با خواهران خود همخوابه شوند و براي گزينش خواهر زيباتر خون و خونريزي راه بيندازند!!

و اساساً در قصه درخت ممنوعه و توطئه ابليس و غيره نيز خداي آدميان خداي ناداني است که توانا و دانا به آينده نيست تا بداند آدم گول ميخورد و ابليس توطئه ميکند!!

حتي در توجيهات فلسفي نيز که پس از قرنها فلاسفه ديني مايل به سر هم کردن قضيه بوده اند مسئله قياس ابليس را حمل بر ناداني او از جوهر و اصل و ذات نموده اند غافل از آنکه ابليس خود فرشته و ملائکه ايست بدون اختيار که تماماً در فرمان خداوند است و اين آدم است که قدرت اختيار و عصيان دارد نه هيچ فرشته و ملائکه ديگري!!

و عليرغم اينکه خداي آدميان نادان به آينده و آنچه خواهد گذشت بلکه نوکر و خدمتکاران و آفريده هاي او ( ابليس و آدم ) تبديل به رقبا و حريفان و همرزمان او ميشوند!!

در برخي توجيهات فلسفي ديني مسئله ابليس و آدم و کشتي نوح و قرباني کردن ابراهيم و غيره را، آزمودن اين شخصيتها توسط خدا خوانده و دانسته اند و فلاسفه مدعي شده اند که مثلاً خدا خواسته آدم را امتحان کند ببيند بحرفش عمل ميکند يا خير ؟ و يا ابراهيم را ميخواسته امتحان بکند که آيا فرزندش را در راه خدا ( چه راهي و چه خدائي؟) قرباني خواهد نمود و يا نه؟

اين سخن و توجيه هم حمل بر جهل و ناداني اين خدا ميشود!! زيرا خداوند که خود آفريننده آدم و ابليس و ابراهيم است و از سوئي دانا و تواناي کل نيز ميباشد پس ديگر چه نيازي دارد که با جان و زندگي مردم چون عروسکاني بازي کند و از آنها امتحان بگيرد؟!

يک معلم آنگاه از شاگردش امتحان ميگيرد که به توانائي و دانش او آگاه و دانا نباشد!! اگر بداند که شاگرد قبول يا رفوزه خواهد شد ديگر جاي امتحان ندارد! از طرفي خدا که يک معلم ساده نيست خدا آفريننده زمين و زمان و بشر و هستي است! خدا قادر و توانا و دانا به همه چيز و همه کس ميباشد پس نيازي ندارد که کسي مثل گوسپندي فرزند دلبند خود را سر ببرد و يا در لباس دو جوان زيبا و ورزشکار به کسي مژده پدر شدن بدهد و يا با ديگري چنان و چنين کند!؟

زردشت براي همين منظور است که اولاً  قرباني را ممنوع ميکند و ثانياً خدايش را اهورا مزدا يعني داناي توانا مينآمد. و قرباني گاو نر که از هنگامه ميترا متداول بوده است را نيز نفي ميکند زيرا در هنگامه ميترا چون زمين منطقه پامير ( واقع در تاجيکستان کنوني ) نيازمند کود بوده است، ميترا براي حاصلخيزتر و پربارتر شدن زمين از مردم پامير ميخواهد که گاوان را سر بريده و خون آنها را بر روي زمين پخش کنند، مردم چنان ميکنند و زمين در پي اين کود دهي حاصلخيز و پربار ميشود و مردم از آن پس چون از بنيان و ريشه و فلسفه اصلي دستور ميترائي آگاه بوده اند گمان ميکنند که نفس سر بريدن حيوان نيکو و بارده ميباشد.

اما فراموش نکنيم که خداي ايران از همان هنگامه ميترا و يا کيومرث، خدائي آگاه ،  دانا و توانا بوده است که مردم را به راستي درستي و نيکوکاري ميخوانده است و بر خلاف اين خداي درستکار ايران، خداي آدميان خدائي بوده است حلال مشکلات رهبران قبائل! که البته نام پيامبر هم بر خود مي نهاده اند! اين خداي حلال مشکلات هر گاه که رئيس قبيله (پيامبر) مشکلي داشته براي کمکش فرشته اي ميفرستاده و تمامي جهل و ناداني اين روساي قبائل(پيامبران) نيز به حساب خدا گذاشته ميشده و رهبران قبيله بنام پيامبر خدا از قول و اراده او سخن ميگفته اند.

موسي که فرد تحصيل کرده و دنيا ديده و نجات دهنده بني اسرائيل از سرزمين مصر ميباشد پيامبر تصحيح و متمدن ساز اين قوم است زيرا که وي با ده فرماني که مياورد بسياري از نشانه هاي بي تمدني ديروز مردمش را منحل ميکند.

اما از رب و پيامبرانش چون آدم، نوح، لوط، ابراهيم، سليمان، داود و غيره بايد پرسيد که اگر در هنگامه آدم، همخوابگي برادر و خواهر بعلت نبود بشري ديگر جبري بوده است پس چرا در هنگامه هاي پس از او همجنسگرائي و پيوند پدر با دختر و خواهر و برادر ملغي نشده است؟!

از سوئي ديگر اگر تمامي آنها پيامبر بوده اند و با خدا در تماس مستقيم بوده اند چگونه خداوند در قرنها و هزاره هائي که ميگذشت به پيامبران خود نميگفت که همجنسگرائي و همخوابگي با دختر و خواهر نادرست است؟

هر چند موسي با ده فرمان ميتوانست تحولي در فکر قوم خود پديد آورده و آنانرا به سوي تمدن جهاني نزديک کند اما فرزندان ديگر ابراهيم که در صحراي عربستان و مکه ميزيسته اند همچنان صدها سال پس از موسي و عيسي بر سنن توحش قبل از موسي ميزيسته اند که سر بريدن فرزندانشان، همجنسگرائي و همخوابگيهاي بي رويه ادامه داشته است، بگونه ايکه کمتر بزرگمردي را از قريشيان ميتوان سراغ گرفت که در دامان پدر و مادر خود بزرگ شده باشد و اساس زندگي قبيله اي بر زندگي خانوادگي برتري داشته و حتي عبدالله ( پدر پيامبر اسلام ) نجات يافته از قرباني شدن در پاي بتهاست. زيرا پدرش نذر کرده بود اگر ده فرزند بياورد يکي از آنان را در برابر بتها سر خواهد بريد.

ديگر نشانه توحش تازيان، زنده بگور کردن دختران است که آن نيز بخوبي در قرآن نقل شده است.

تمدن ايران در هنگامه آدم عريان و وحشي

باري اينها مروري شتابزده بر بي تمدني تاريخ آدميان ( مردم و ادياني که پيدايش بشر را از هنگامه آدم ميدانند ) بود.

حال ببينيم در شش، هفت، هشت و نه هزار سال پيش که هنوز نه آدم وجود داشته است و نه آدميان، بر مردماني که آنسوي خليج فارس، کرخه و کارون و بگفته اي در آنسوي بين النهرين زندگي ميکرده اند چه ميگذشته است ؟ و آئين و تمدنشان چگونه بوده است؟

شنيدني است که در ايران از نه هزار سال پيش نشانه هاي زندگي متمدن همزيستي و دهداري به چشم ميخورد!

يعني هزاران سال پيش از آدم و آدميان در ايران مردماني با تمدن با شعور و دانشمند ميزيسته اند.

نه هزار سال تمدن دهداري و کشاورزي در ايران

اين سخنان حقايق و واقعيات کشف شده تاريخ ايران است که آنهم متاسفانه و شايد خوشبختانه بدست غير ايرانيان کشف شده است.

کاوشهائي که چند سال پيش در استان کرمانشاه بعمل آمده نشان ميدهد که قدمت زراعت اسکان يافته و دهزيستي در ايران به هزاره هاي هشتم و نهم پيش از ميلاد ميرسد . کاوشهاي انجام شده در دهکده هاي آسياب، تپه سرا ( در نزديکي کرمانشاه ) يکي از کهنترين آثار زندگي زراعتي ايران و جهان را مکشوف ساخته است و قديميترين خانه هائي را که انسان ايراني براي سکونت خود ساخته است را آشکار ميکند.

دانه هاي گندمي که در اين خانه هاي کهن يافته شده همراه با ابزارهاي تيزي از سنگ است که بر روي تيغه هاي آن آثار برش از ساقه هاي نباتات نمودار است و همچنين آسيابهاي ابتدائي که بوسيله آن گندم، آرد ميشده کشف گرديده است...

انسان ايراني نه هزار سال قبل از ميلاد با ابزار و ادواتي که براي بريدن و نرم کردن گندم اختراع کرده زندگي جديد زراعتي را نيز آغاز نموده و بنوشته گيرشمن باستانشناس بزرگ فرانسوي هفت هزار سال پيش از ميلاد مسيح و چهار هزار سال پيش از زندگي آدم اديان تازي، در نواحي کوهستاني زاگرس و کردستان و آسياي صغير تمدنهائي مبتني بر کشاورزي- دآمداري و دهزيستي ايجاد شده بود و اين تحول در شيوه زيست از هزاره هفتم پيش از ميلاد در کردستان پديد آمده بود.

بر اساس کاوشهائي که در مرودشت انجام شده، دهکده اي از هزاره هشتم پيش از ميلاد کشف شده است. اين دهکده از رونق کشاورزي در مناطق جنوبي ايران در اين دوران حکايت ميکند که مردم دشت حاصلخيزي را در نزديک شيب کوه و در کنار رودخانه کوچکي مورد سکونت قرار داده بودند و در خانه هائي که در همين دهکده از گل کشف شده پي ميبريم که در نه هزار سال پيش ساکنان ايران با پخت و پز و کوره هاي نان پزي – کوزه گري – ظروف منقوش متنوع و بسيار ظريف آشنا بوده و حتي دوکها و آثاري از پارچه بافي پيشرفته، وسائلي براي انجام مراسم مذهبي و همچنين مجسمه هائي از حيوانات پرندگان و انسان را ميتوان يافت.

هفت هزار سال تمدن خانه سازي در ايران

بر اساس پژوهشهاي زنده ياد ايرج اسکندري در آخرين اثر جاودانه اش در «تاريکي هزاره ها» در شش يا هفت هزار سال پيش ايرانيان خانه سازي را با خشت شروع کرده بودند و بر اساس کشفياتي که در سيلک کاشان بدست آمده در آن هنگامه خانه هائي از خشت خام جانشين آلونکهاي قبلي شده است و در همين هنگامه انسان ايراني همزمان با خشت سازي درب و پنجره سازي را بوجود مياورد.

حتي در هزاره ششم خانه ها را بگونه اي ميساختند که از نور خورشيد بتواند بهره ببرد. در همين هنگامه است که زندگي دهنشيني انسان ايراني به زندگي شهرنشيني تبديل ميشود و چون کم کم دهکده ها بهم نزديکتر ميشده اند اولين زندگي شهري که برخاسته از پيوستن چند ده بوده در شوش پديد آمده است.

اين منطقه بوسيله رودهاي: کارون – کرخه و شعبات آن سرزمين سرسبز و حاصلخيزي را تشکيل ميداده است که به باغ فردوس يا جنات عدن مشهور بوده است و شايد « جنات تجري من تحتها الانهار» که در قرآن به مسلمين وعده داده شده بود از همينجا بوده باشد.

جنات يعني محلهاي پوشيده از سبزه و درخت و رودخانه هاي جاري هم که رودخانه هاي کارون، کرخه و جيحون را شامل ميشده است که تازيان قطره اي و شاخه اي از آنرا در صحراي خشک و سوزان خود نداشته اند.

برخي نيز باغ فردوس و جنات عدن را سرزمين فلسطين و اسرائيل کنوني دانسته اند و بر اساس کاوشهاي اخير و آخرين آثار بدست آمده که در شهريور و مهر ماه سال 7016 از تمدن کهن ايراني در اسرائيل کشف شده است بيانگر گستردگي تمدن کهن ايراني است.

بشنو از افسانه نوين آدم

از طرفي هبوط را درباره آدم ميتوان تبعيد معني کرد و با شناخت تاريخ مفهوم تر ميشود که آدم يک عنصر خطاکاري بوده است که از شهرهاي متمدن اطراف در صحرا رها شده است زيرا چنانچه ميتوان از تاريخ استخراج کرد بيشک آدم بشري بوده است که در نجد ايران زندگي ميکرده است و بخاطر خطاهاي جنسي بسياري که مرتکب ميشود رب که همان فرمانده و رهبر بزرگ شهر شوش بوده است حکم به تبعيد آدم در صحراي برهوت سينا و يا ... ميدهد و چون فرمانده شوش ( رب ) نميخواسته که آدم بتواند توليد مثل کند تا فرزندان نابابي از خود پديد آورد وي را بگونه اي مقطوع النسل نموده و بهمراه همسرش حوا در صحراي آنسوي بين النهرين رها ميکند.

اما گويا آدم و حوا تنها ساکن صحراي سينا نبوده اند و چنانچه ملت اوليه استراليا چهل هزار سال سابقه تمدن دارد سرخ پوستان امريکا پنجاه هزار سال سابقه زندگي دارند و بوميان سياهپوست افريقا و صحراي سينا نيز که از دهها هزار سال پيش وجود داشته اند در هنگامه تبعيد آدم فرد و يا افرادي از سياهان افريقا با او آشنا شده و به طبابت و توصيه يکي از همين سياهان غول پيکر توسط داروئي که از درختي تهيه شده بود شفا مييابد که بعدها آن غول سياه پيکر ابليس نام گرفته است.

آدم از آن پس ديگر بار ميتواند چون انسانهاي عادي توليد مثل کند. اقدام به مداواي آدم بر خلاف دستور فرمانده شوش ( رب ) بوده که مايل به توليد مثل اين عنصر نبوده است!

البته پيش بيني فرمانده شوش ( رب ) درست از آب در ميايد و چنانچه در تاريخ شاهديم فرزندان آدم نه تنها هر گونه خلاف اخلاق و غيره اي را مرتکب ميشوند بلکه همه آن کارها را بحساب خدا گذاشته و خودشان را هم پيامبران خدا معرفي نموده و تاريخ تمدن بشر را هم از ميان برده و تاريخ توحش صحرانشيان را بجاي تاريخ کهن و متمدن مصر – ايران و افريقا به جهانيان معرفي مينمايند و پيدايش بشر را که ميليونها سال  سابقه حيات دارد را به آدم و حوائي که کمتر از شش هزار سال عمر دارند نسبت ميدهند...

باري بدينسان است که در يک سوي جهان تمدني با هفت هزار و يا نه هزار سال سابقه شهرنشيني ، خانه سازي، ابزار سازي، تشکيل خانواده و غيره پا ميگيرد و در آنسوي آبها نسلي از يک انسان تبعيدي پديد ميايد که قرنها در بي تمدني و ناداني بسر ميبرد و تاريخ خود را تاريخ کل بشر ميسازد!!

جالب است بدانيم که تمامي نامهاي استفاده شده در هنگامه آدم نامهاي ايراني است چون :

-         آدم بشر انسان

-         رب سرور آقا

-         ابليس نيرنگ باز، خشن، بد بو

پادشاه و فرمانده بزرگ شوش که در ميان مردم از احترام و قدرت اهورائي خاص برخوردار بوده است، مظهر توانائي – دانائي و سمبل انسان نمونه دوران خود بوده است که با نام رب از او ياد ميشده است.

آدم که به جز پادشاه شوش که فرماندهي مقتدر و توانا بوده است نيروي برتر ديگري را نميشناخته است و نيروي برتر شاه شوش جايگاه خداوند را داشته است بر خلاف دستور پادشاه شوش ( رب ) به طبابت ابليس گوش داده و پس از مداوا شدن با حوا همخوابه ميشود و افسانه درخت ممنوعه ابليس و ... از همان دوران در ميان فرزندان آدم بر جاي ميماند و حالت افسانه هاي مذهبي ميگيرد.

درست در همان مرحله تبعيد و توحش آدم در بخش غربي ايران کنوني تمدن خطي پديد ميايد.

اسناد بدست آمده از پنج تا ششهزار سال پيش ( هنگامه تبعيد آدم ) نشان ميدهند که در سلسله جبال کوهپايه غربي زاگرس قبائل : هوريان- لولوبيان- گوتيان- کآسيان و نيز برخي قبائل ديگر که ظاهراً با قبائل ايلامي خويشاوند بوده اند زندگي ميکرده اند.

ظاهراً قبائل هوريان در پنجهزارسال پيش در حدود دره رودخانه دياله و گوتيان در محل شرقي تر از لولوبيان زندگي ميکرده اند.

در چهار هزار سال پيش قبائل کاشي در بخش مرکزي  کوهستان زاگرس در سرزميني که امروز لرستان خوانده ميشود ميزيسته اند اين تمدن تا مرز کردستان و رود دياله امتداد داشته است.

از سوئي شباهت و همساني تمدنهاي مکشوفه در سرزمين ايران و تمدنهائي که در خاک بين النهرين – آسياي صغير- افغانستان- ترکمنستان و غيره در زمانهائي بيش و کم نزديک بوجود آمده، مسئله خويشاوندي و منشاء يگانه اين تحولات را نزد باستانشناسان و خاورشناسان مطرح ساخته است.

در ايران که بيش از همه جا مورد کاوش قرار گرفته است تمدن شهر نشيني و زراعتي را ميتوان از هفت هزار سال پيش يا پنجهزارسال قبل از ميلاد ثبت نمود که در هنگامه تمدنهاي حسونه واقع در جنوب موصل تمدن تل حلف واقع در دشت دجله عليا و تمدن اريدو در جنوب خاک بين النهرين در کنار هم بطور مسالمت آميز ميزيسته اند.

بدين رو امروز با کشفيات تاريخي، ما بعنوان عناصر ايراني ميتوانيم تاريخ متمدن ميهنمان را به هزاره هفتم پيوند بدهيم زيرا که اولين نشانه هاي کشف شده از تمدن در نجد ايران حداقل به هفت هزار سال پيش ميرسد. ما بعنوان عناصري ايراني چرا بايد در اسارت انديشه هاي آدم تبعيدي و فرزندان بي تمدن او قرار بگيريم و تاريخ اصلي و قديمي خويش را زنده نکنيم؟!

امروز بر کسي پوشيده نيست که تاريخ پيدايش بشر اوليه به ميليونها سال پيش ميرسد و سرخ پوستان امريکا و سياهان افريقا و بوميان استراليا دهها هزار سال سابقه تمدن دارند و ايران ما بر اساس يافته هاي باستانشناسان حداقل هفت هزار سال تمدن دارد.

از سوئي يادآوري اين نکته ضروري است که ما همه جا از ساکنين نجد (فلات) ايران به عنوان ايراني ياد کرديم. هرچند در روزگاران قديم در سرزمين شوش و حکومت ايلاميان و مادها و پارتها و پارسيان و غيره نام ايران کنوني هنوز متداول نبوده است.

بدين رو با اين توضيح و پژوهش نوين و کوتاه از هزاره هاي ايران است که ميتوانيم سالنامه و گاهشمار ايران را با درخشش پرشکوه هفت هزار ساله سرزمين خود پيوند داده و از تاريخ هفت هزار ساله آريائي ميترائي در همه جا نام برده و از اين تاريخ بجاي 1384 تازي استفاده کنيم.

سال آريائي ميترائي 7027 برابر با سال 1384 تازي

اگر ديروز را بياد آوريم و خوبيهاي گذشته را شعار کنيم تا به شعوري نوين دست يابيم و بتوانيم فلک را سقف بشکافيم و طرحي نو در اندازيم کاري نيکوست.

اگر ملتي از سابقه و دستآوردهاي کهن خويش سخن بگويد تا تجربيات گذشته چراغ راه امروز و فردا باشد آنهم کاري نيکوست.

يک ملت چون خانواده اي ميماند که ميبايست به اصل و اصول خويش افتخار نموده و حتي بديها را در جهت خوبي و نيکوئي ترميم کند.

مليت در طول تاريخ برترين جايگاه پيوستن و همبستگي مردم بوده است هر چند در هنگامه هائي انديشه ها و اديان و مذاهبي بر اين اصل پيشي گرفته اند، اما ره آوردهاي جديد در هر سرزميني بي تاثير از داشته هاي کهن هر ملتي نبوده است.

بهمين خاطر است که سوسياليست چين با روسيه و روسيه با کوبا و همه اينها با سوسياليست غربي بکلي فرق ميکند و يا اسلام عربستان با اسلام لبنان سوريه، مصر، شمال افريقا و همه اينها با اسلام ترکيه و ايران فرق ميکند...

بدين رو در گاهواره امروز جهان که غرب حاکميت کليساي مسيحي و ما حاکميت فقاهت اسلامي را ( چقدر گران ) تجربه کرده ايم هر با خردي را بر آن ميدارد تا با جهل و خرافه نيرنگ و ريا با هر نام و به هر شکلي که بوده و هست مبارزه کند هر چند اين نبرد بر توده هاي مومن که مقدساتشان هر چند پوشالي اما پيوسته با عصبيتهائي ژرف ميباشد گران آيد و سخت پذير باشد اما وظيفه هر عنصر خرد گرائي که در جهت روشنگري جامعه گام بر ميدارد آنست که افشاگر و آگاهيبخش باشد.

بدين روست که ما از اين پس از تاريخ هفت هزار ساله آريائي - ميترائي سخن ميگوئيم و چنانچه گفتيم با سنجشي که از اولين نشانه هاي زندگي و تمدن آريائي در نجد ( فلات ) ايران ( و آن هنگامي است که تاريخ آنرا ميتوان در حدود هزاره پنجم پيش از ميلاد قرار داد و ميتوانيم پيشرفتي را که در تمدن مادي ساکنان نجد ايران رخ داده تقريباً بدون انقطاع تعقيب کنيم) و پيدايش ميترا اولين آئين و خداوند ايراني بدست آورده ايم تا سقوط شاهنشاهي در ايران و حاکميت ملايان که ميشود 7000 سال ( پنج هزار سال پيش از ميلاد+ دو هزار سال پس از آن ) و از آن تاريخ 22 بهمن تا به امروز را که 27 سال ميگذرد بر آن فزوده ايم که ميشود سال 7027 آريائي ميترائي.

از اين پس وظيفه هر ايراني با شرف و ميهن دوستي که از هر قبيله و قوم و آئين ايراني آريائي است ميباشد تا اين تاريخ را استفاده،

 تبليغ و معرفي نمايد و هر جا که سخن از تقويم و تاريخ ميايد ميبايست که ايراني از تاريخ هفت هزار ساله سر بلند خويش سخن گويد و بس!

آئين ميترا اولين باور و آئين جهانگير ايراني

ازميان ملل قديم ايرانيان بيش از ملل ديگر در تمدن جهاني و بخصوص در تمدن عربي اسلامي تاثير داشته اند. ايرانيان سراسر آسياي غربي تا درياي مديترانه را تصرف کردند حتي دامنه تصرفات خود را تا مصر نيز گسترش دادند.

امپراطوري مقدوني که در مقابل ايران قد علم کرد پس از تصرف اسکندر نتوانست تمدن و فرهنگ يوناني را چنانکه ميخواست بر ايرانيان تحميل کند. در ايران باستان مذاهب متعددي پديد آمده که قديمي ترين آنها پرستش بعضي از قواي طبيعت بوده است. اديان قديم که هر يک را منشاء ديگري بود در آئين مزدائي که در سرتاسر ايران انتشار يافت حل شدند. مزدا به معني دانا است. مزدا خداي حکيم و عاقل از ديگر خدايان ممتاز شد و بر آنان غلبه يافت. همچنين خداي ديگر موسوم به اهورا قدرت يافت. اهورا مظهر نيرو بود و اين نيرو به دانائي درپيوست و هر دو خداي توانائي براي عالم تشکيل دادند موسوم به اهورا مزدا يا اورمزد. وقتي پارسيان به سرزمين ايران در آمدند اورمزد را برگزيدند و او را خداي بزرگ عالم خود قرار دادند ولي در مقابل او خداي ديگري ساختند که مظهر شر درعالم بود زيرا اورمزد خداي عاقل و حکيم تنها مبداء خير بود و بدين طريق از روزگار کهن ثنويت پديد آمد.( 9 )

به گفته دکتر شريعتي در ميان مذاهب هند و ايران باستان همسانيهائي موجود است:

آريائيهاي ايران با سرزميني روبرو ميشوند سواي سرزميني که آريائيان هند مييابند اما کم آبي و خشکسالي و سختي پوسته خاک همچنان نيست که در برابر کار و تفکر و تکنيک نيز فرو نشکند و به بار ننشيند. اينست که آريائيان چون وارد سرزمين ايران ميشوند بسرعت از صورت قبايل دآمدار و چادرنشين وارد مرحله کشاورزي ميشوند و اسکان مييابند و روستانشيني و شهر نشيني را در تاريخ ايران بوجود مياورند.

اگر ميان آريائيان اوليه هند و ايران در ابتداي ورودشان به اين دو سرزمين شباهتهائي بيابيم عجيب نيست که هر دو از يک ريشه اند و آمده از يکجا! و رسيده به سرزمينهائي متفاوت، امکانات ديگرگون زمين بعدهاست که ديگرگونشان ميکند و هنر و فلسسفه شان را اشکالي متفاوت ميبخشد. تاريخ نشان ميدهد که مجموعه دستگاه الهه هند در مذاهب ودا با مجموعه الهه ميترائيسم مشابه است. در هند ميترا ( شيوا ) خداست و در ايران مهر ، در آنجا ديو خداست و در اينجا ديو ، و در آنجا و اينجا ( هر دو ) وارونا خداست. تمام خدايان دو مذهب ودائي در هند و مهرپرستي در ايران پيش از زردشت يکي هستند.

اما مهرپرستي يا ميترائيسم بر اين اعتقاد است که مهر خداي بزرگ است و خدايان ديگر کوچکتر از او.

ميترائيسم بر اساس پرستش آتش و پرستش قواي طبيعت مثل باد و طوفان خرمي وبهار- آسمان و کوه- جنگل و شب و ... است. ( 10 )

ميترا در لغت بمعني پيمان و ميثاق است از اينرو بمفهوم کلمه به جنبه قضائي و ارزش قدرت او در جامعه انساني ميتوان پي برد.

وي نزد هندوان خداي نظام اجتماعي، گوهر دادگستري و عدالت پروري و مظهر عدالت الهي است.

ميترا خداي نگهبان زمين و آسمان يا موکل آب ميباشد و با ميترا، خداي ايرانيان قديم ريشه نزديک دارد. ميترا بسياري از صفاتي را که قبلاً به وايو و اندرا نسبت داده ميشد رفته رفته حايز شد و بدين ترتيب خداي جنگ و پيروزي و سرنوشت و همچنين خداي روزي دهنده شناخته شد. او بر ارابه اي که بوسيله دو اسب سفيد کشيده ميشود سوار است- قرباني گاو نر در نظر پيروانش از فرايض ديني است و همراه نوشيدن شربت سکرآور و قرص هوم در سنسکريت سوم مراسم ستايش او بر پا ميگشت.( 11 )

قرباني گاو توسط ميترا که براي حاصلخيز نمودن زمين براي اولين بار در تاريخ بشر متداول شد بعدها به اديان ديگر و بويژه قبائل حجاز کشيده شد.

چنانچه گفته شد ابراهيم پدر اديان يهوديت – مسيحيت و اسلام، قرباني را از حيوان به آدم منتقل نموده و در پي اختلافاتي که ميان دو همسرش سارا و هاجر ( و فرزندان آن دو که يکي اسحاق پدر يهوديان و مسيحيان و ديگري اسماعيل پدر اجداد پيامبر اسلام که از سوي مادرش هاجر، برده زاده بود ) پيش آمده بود بر آن شد تا فرزند خود را با بريدن سر قرباني کند.

ابراهيم در صدد بر آمد تا بگفته يهوديان اسحاق را و بگفته مسلمين اسماعيل را قرباني کند تا نزاع و درگيري وي با دو همسرش پايان پذيرد اما ابراهيم در برابر پايداري فرزندش نتوانست وي را سر ببرد وي گوسپندي را بجاي فرزندش سر بريده و اسماعيل و هاجر را به حجاز تبعيد نموده و در آنجا کعبه را ساخت تا مرکزي براي تجارت فرزند و فرزندانش باشد.

تفکر قرباني هر چند از هنگامه زردشت در ايران از ميان رفت اما در ميان تازيان هم چنان تا به امروز بر جاي مانده و حتي تا قبل از اسلام تازيان فرزندانشان را بجاي حيوانات قرباني خدايان ميکردند.

من همواره بر اين انديشه بودم که علت عقلي و اصلي قرباني نمودن گاو توسط ميترا چه بوده است؟

فهم اين مسئله برايم دشوار بود زيرا که تفکر قرباني هر چند توسط زردشت به کناري نهاده شده بود اما توسط اديان ابراهيمي اين مسئله پذيرفته شده بود بويژه اينکه مسئله قرباني فرزند ابراهيم هرگز براي من قابل هضم نبوده است و نيست که چگونه مردي چنين از احساس و عاطفه به دور باشد که حاضر شود فرزند خود را براي خوشايند همسرش چون گوسپندي ذبح کند؟

مسئله کشتار و قتل فرزندان خانها، پادشاهان و روساي قبايل در تاريخ بسيار متداول بوده است که براي در نگرفتن جنگ قدرت ميان فرزندان حاکم بارها پدران، فرزندان و خويشاوندان خود را کشته اند يا بالعکس!

ابراهيم نيز چون به تحريک همسرانش که هر يک فرزندي پسر دارند و پس از ابراهيم حکومت و سروري به پسر ارشد خواهد رسيد بر آن ميشود تا يکي را براي بقاء و حکومت ديگري بکشد و اين قتل را بهانه فرمان خدا کرده و مدعي ميشود که خداوند از او خواسته است و هدف امتحان نمودن وي بوده است.!

غافل از اينکه هيچ انديشه و تفکري هر چند جاهل و نادان نميتواند بپپذيرد که خداوند ( دانا و توانا ) نسبت به اراده و عمل و تفکر انسانها جاهل و نادان باشد تا محتاج امتحان گرفتن از مردم باشد؟

 اگر خدا دانا و عالم است پس بخوبي ميداند که ابراهيم نمره اش در بندگي بيست است و يا صفر! ديگر چه ضرورتي دارد که او را امتحان کند؟ امتحان نمودن برخاسته از جهل معلم است نسبت به دانش و تفکر شاگرد.

اما خداوند که بهمه چيز دانا و آگاه است ضرورتي ندارد که بنده خود را امتحان کند و متاسفانه اين تفکر باطل قرباني قرنها همچنان باقي مانده است!

چرا ميترا گاو نر را قرباني ميکند؟

قرباني گاو نر توسط ميترا براي حاصلخيز نمودن زمين بوده است يعني ميترا از خون گاوان به جاي کود بهره ميبرد تا به زمين توان حاصلخيزي بدهد.

در آن هنگاميکه ميترا از خون گاوان بعنوان کود براي حاصلخيزي زمين استفاده ميکند هنوز کسي از برکت و سود کود آگاهي نداشته است و ميترا هم چون مردم را در حد رشد کافي براي درک مطلب نمييابد به آنها رمز و دليل کار را نميگويد و بعدها اين مسئله قرباني يک روش هميشگي ديني ميشود و جايگاه اصلي خود را از دست داده و تبديل به يک سنت بي خاصيت ديني ميشود تا اينکه توسط زردشت از ميان ميرود اما قرباني به تفکر جاهلي تازيان منتقل شده و باقي ميماند.

ظهورميترا از غار و فرود او از کوه

در اوستا ميترا ايزدي با اقتدار و جنگاور شناخته شده و به اهورامزدا براي پيروزي بر اهريمن کمک مينمايد.

بنابرعقيده پيروان ميترا، ايزدمهر ( خورشيد ) روزي بصورت آدمي در غار کوهي ظهور کرد و شباناني که در آن ناحيه به چرانيدن گله هاي خود ميپرداختند وي را ديدند و به او گرويدند. او منشاء معجزات و کراماتي شد. از آن ميان گاو نري را کشت و خونش را بر روي زمين پاشيد و به هر جائي که قطره اي از آن خون فشانده شد زمين سرسبز و بار آور گشت. پس از ساليان دراز که ميترا در زمين منشا آثار بزرگي شد به آسمان بالا رفت و در اعداد موجودات جاويدان در آسمانها مستقر شد ولي روانش پيوسته آماده ياري و دستگيري پرستش کنندگان خود در زمين است.

نظر به اينکه ابتدا ( بنابر اساطير مهر پرستان ) ميترا در غار کوهي ظهور کرد از اينرو پيروانش معابد خود را در مغاره هاي کوه ساختند و درون دخمه ها به پرستش او پرداختند. در معابد مهر پرستان که هنوز در بعضي از نقاط غرب ايران ( مانند کنگاور ) و همچنين در بسياري از نواحي اروپا آثاري باقي مانده است؛ همه جا تنديسها و هياکل مختلف از ميترا ساخته شده است و هر يک از صور او رمزي است از اساطير آئين مهر پرستي.

ميترا غالباً در پيکر جواني با کلاه مخروطي شکل و موهاي پريشان در حاليکه خنجري در پهلوي گاوي نر فرو ميبرد عقربي به تخم او آويخته او را ميگزد ماري به بدنش چسبيده و خونش را ميمکد نشان داده شده است.

در ايران ظاهراً در زمان هخامنشيان ميترا بعنوان همراه و ياور اهورمزدا مورد پرستش واقع ميشده است اما بعدها بصورت خدائي مستقل بنام مهر (الهه آفتاب ) در آمد. در اوستا سرود و ابياتي در مدح و ستايش ميترا آمده است. درريگ ودا ميترا همراه وارونا زياد آمده ولي فقط يک سرود به ستايش او اختصاص داده شده است.

آئين ميترا در سراسر اروپا

پس از هخامنشيان در زمان سلوکيه و سپس در عصر اشکانيان آئين مهر پرستي از طريق آسياي صغير و ارمنستان به کشور روم قديم بسط و توسعه يافت و در سراسر اروپا گسترده و همه گير شد.

آئين ميترا توسط سربازاني که از ارمنستان بسوي غرب سرازير شده بودند بتمامي اروپا سرايت نمود.

آئين ميترا در سال 4842 ميترائي به دانوب و در سال 4872 به استراسبورگ و در سال 4892 به اتريش رسيده و پس از آن در سراسر اروپا فراگير شد.

پرستش ميترا نه تنها در شهر روم که هنوز معبدي از او موجود است رواج يافت بلکه آئين مهر پرستي در ممالک اروپا از مشرق به مغرب گسترش يافت. يعني از سواحل درياي سياه تا جزاير بريتانيا پيروان کثيري پيدا کرد.

چنانچه در سال 4842 ميلادي ليسينيوس در کنار رود دانوب معبدي بنام ميترا بنا کرد.

در سال 1954 يک مجسمه نيم تنه از ميترا در مرکز شهر لندن از زير خاک بيرون آمد که فعلا در موزه شهرداري لندن نگاهداري ميشود. در روي ديوار روميها در شمال انگلند نيز نقشهاي ميترا ديده ميشود. ( 12 )

و نيز در اکثر شهرهاي آلمان نشانه ها و محرابهائي از ميترا کشف شده است. کلاً تا قرن سوم ميلادي در اکثر کشورهاي اروپائي چون آلمان، ايتاليا، فرانسه، سوئيس، انگليس و کشورهاي اروپاي شرقي آئين ميترا از اديان با ارزش و فراگير مردم اين سرزمينها بوده است.

جورج الکساندر از پايه گذاران کاتوليک مسيحي، بزرگترين دشمن ميترا گرائي بوده و ضربات سنگيني با جنگهايش به اين آئين وارد نمود.

محراب اسلامي = مهرابه پارسي

ياد آوري اين نکته ضروريست که پرستشگاههاي کوچک و خانوادگي ميترا را مهرابه ميگويند و محراب مساجد اسلامي نيز اقتباسي از مهرابه هاي ميترا بوده است. برخلاف آنچه به غلط در تاريخ آمده است که : محراب اسلامي از حرب ميايد و به معني محل جنگ ميباشد زيرا انسان در هنگامه پرستش خدا و يا خدايان که به جنگ نميرود ؟ بلکه به راز و نياز و خلسه و عبادت ميرود.

ميترا امروز همچنان در فرهنگ و سنن غرب با نام بابا نوئل باقي مانده است.

پس از آنکه مسيحيت جايگزين آئين ميترا شد اکثر آداب و رسوم و سنن ميترائي گرائي زير پوشش مسيحيت در جوامع اروپائي باقي ماند از آنجمله:

-         جشن کريسمس = جشن يلدا – تولد ميترا

-         حضور ميرتا با نام بابا نوئل

-         جشن سيزدهمين روز از بهار ( سيزده بدر ) با عنوان عيد پاک

کريسمس که بيست و پنج دسامبر است با چند روز اختلاف همان جشن يلداي کهن ميترائي گرائي است که بعنوان زاد روز ميترا در اکثر نقاط جهان جشن گرفته ميشده است.

هر چند يلدا به معني شب بلند آمده است اما در اصل و زبان آشوري بمعناي تولد است که ولد و ميلاد در زبان تازي نيز از همين يلد که بمعني ميلاد ميترا است خارج شده است.

چهره بابا نوئل با کلاه مخروطي همان کلاه ميترا است و ريش سپيد نشانه پيري ميترا و قباي سرخ نيز لباس کهن ايراني است که سرخي آن بيانگر مژده و شادي و شور ميباشد و گفتني است که تا قبل از زردشت ميترا ( يا مهر ) هدايائي در شب بلند يلدا براي کودکان مياورده است.

شب قدر که در قرآن آمده است و در اسلام از ارج و احترام خاصي برخوردار است نيز اقتباسي از شب يلداي ايران کهن بوده است.

مهدويت در ميتراگرائي

عقيده به نجات دهنده و ناجي ( مهدي ) از روزگاران قديم در ايران باستان رايج بود. ميترا پرستان بر اين باور بودند که ميترا به آسمان بالا رفته است و همواره در انتظار بازگشت دوباره اش به زمين براي اصلاح بشر و نابودي شرارتها و ناپاکيها بودند. به عقيده ايرانيان باستان ميترا نظام دهنده کون و نجات دهنده آن که تحت فرمان زمان است، چيزي جز خداي اوستاي ايران باستان نيست که رنگ زرواني به خود گرفته است.

« ميترا روزي خواهد آمد و آتشي را که همه جهان را ميبلعد خواهد افروخت همچنانکه شيوا خداي هند چنان خواهد کرد. ميترا نيز جهان را از لوث کثافات پاک کند و تاريکي و اهريمن را از ميان براندازد.» ( 13 )

انديشه مهدويت که از ميترائيسم آغاز شده بود بعدها بنام سوشيانت همچنان نجات دهنده بشر در اديان ديگر پارسي باقي ماند.

برخي چون دکتر علي شريعتي ، ميترائيسم را آئين سحر و آئين جادو دانسته اند که بر اساس عدم آگاهي و شناخت کافي برداشتي اشتباه از بنيان اين آئين داشته اند.

ولي آنچه مسلم است ميترا پرستي همچون تمامي اديان، بعدها توسط روحانيون مخصوصش به انحطاط و انحراف و حيله گري کشيده شده است که اين انحراف بعدي هيچ ربطي به انديشه اوليه ميترا نداشته است. همانند تمامي اديان اصلاح طلب و نجات بخش ديگر که در پي مرگ پيام آورش از سوي روحانيون به ابتذال و انحراف کشيده شده است. ميترائيسم نيز جدا از اين قاعده کلي نبوده ولي اينکه گمان کنيم اين آئين از ابتدا بر سحر و جادو بنيان يافته است فکري خطاست. بويژه چنين سخني از دکتر شريعتي که عليرغم اعتقادش به لائيسيته و اگزيستانسياليزم و اومانيسم و غيره مسئول مذهبي نمودن جامعه ايران بود جاي تفکر و تعجب است.

آئين گيومرث

شهرستاني در الملل و النحل قبل از ورود به تشريح زروانيه از گيومرثيه ياد کرده است که بي شک همه انديشه هاي قديم پارسي ( ميترائيسم- گيومرثيه- زروانيه) بعدها در آئين زردشت بنحوي جاي گرفت و بگفته اي زردشت توانست با استفاده از تمامي گذشتگان با اجتهادي نوين انديشه اي فراخور عصر خويش پديد آورد.

گي مارتن Gaya Maretan( فناناپذير ) که به پارسي امروز گيومرث و به عربي کيومرث يا جيومرث تلفظ ميشود نخستين انسان ( آدم انديشه پارسيان ) بوده است. او نخستين کسي است که منش و آموزش اهورامزدا را دريافت و اهورا مزدا نژاد آريا را پديد آورد و در روز رستاخيز استخوانهاي او از همه زودتر بپا خواهد خواست.

شهرستاني در مورد آئين گيومرثيه مينويسد:

يزدان در نفس خويش فکر کرد که اگر مرا منازعي بودي چگونه توانستي بود؟ و اين فکر ردي بود... مناسب طبيعت نور نبود از اين فکر تاريکي حاصل گشت و آنرا اهرمن نام کردند و او مطبوع بود: بر شر فتنه، فساد، ضرر، اضرار و اهريمن که عبارت از ظلمت است، بر نور خروج کرد و عاصي شد و تمرد ورزيد و ميان لشکر نور و ظلمت کارزار قائم شد و فرشتگان در ميان آمدند و صلح کردند بر آنکه عالم سفلي ( دنيا) را اهرمن باشد هفت هزار سال و بعد هفت هزار سال عالم به نور تعلق داشته باشد و طايفه اي که در دنيا بودند پيشتر از زمان صلح ايشان را هلاک ساختند. بعد از مردي آغاز کردند که او را کيومرث گفتند و حيواني که آنرا ثور گفتند پس کشت آنها را و از جائيکه سر آن مرد افتاد ريباسي بر آمد و از اصل ريباس مردي متولد شد که او را ميشه و زني که آنرا ميشانه گفتندي و اصل پيدايش و تناسل آدميان او بود و از جاي آن گاو چهارپايان و ديگر حيوانات پديد آمد و زعم ايشان آن است که نور آدمي را اختيار داد.

در اينجا هم شباهت به افسانه قرآني مييابيم : شيطان که از آتش است آدم را تشويق ميکند که از درخت ممنوعه که جاودان ساز است تناول کند! که در اينجا اختيار است از نور براي گيومرثيه و گيومرثيان اختيار کردند پوشيدن جسد و جنگ با اهريمن به اين شرط که مرايشان را نصرت باشد از طرف نور و پيروزي بر اهريمن و هلاک لشکريانش قيامت بر پا ميشود. پس آن سبب امتزاج است و اين سيب خلاص.

آئين زروان

زروان گرائي از آئينهاي بس کهن است ... زروانيان ميگويند زمان مطلق ( يا غير محدود) دو فرزند توامان آورد: يکي اورمزد و ديگري اهريمن به عبارت ديگر مبداء خير و مبداء شر.

اورمزد و اهريمن يک وحدت متساوي در قدرت هستند همواره در جدال و نزاع و دو قوه متعادل هستند که يکي بدون ديگري بر پاي نميباشد و اين خود نمونه کوششي است که زروانيان براي وحدت بخشيدن آن دو مبداء در يک مبداء واحد بکار بردند . اين وحدت بخشيدن امري نسبي است يعني در عين جوهريت بصورت مزدوج نيست. در عقايد زرواني اساس نظريه زمان کرونوس را که بعدها در انديشه يونانيان مقام ارجمندي يافت ميبينيم.

از اينکه بگذريم پاره اي از متفکران يونان از زروانيان اقتباس کردند همچنانکه از پاره اي از فرق اسلامي نيز عقيده عوالم متعاقبه يعني عقيده به رجعت را از آنها فرا گرفتند.( 14 )

افسانه آفرينش و هنگامه پديد آمدن آفريده و آفريدگار در آئين زروانيان بي شباهت به آفرينش انسان و عصيان ابليس و هابيل و قابيل نيست.

زروانيان گويند :

آنگاه که هيچ چيز وجود نداشت نه آسمانها و نه زمين و نه هيچيک از مخلوقاتي که در آسمانها و روي زميننند، تنها موجودي بنام زروان وجود داشت . هزار سال زروان فديه ها داد تا از او پسري بوجود آيد و او را اورمزد بنآمد تا او آسمانها و زمين و آنچه را که در آنها است خلق کند. بعد از هزار سال نسبت به کوششهاي خود به شک افتاد و چنين انديشيد که آيا پس از اين همه فديه ها پسري بنام اورمزد خواهم داشت يا آنکه رنجهاي من بي ثمر خواهد ماند؟ در آن حال که سرگرم اين پندار بود اورمزد و اهريمن در شکم او پيدا شدند.

اورمزد به جهت فديه هائي که کرده بود و اهريمن به سبب ترديدي که او را حاصل شده بود بوجود آمد.

چون زروان از اين حال آگهي يافت گفت: از دو پسر که در شکم من است هر کدام زودتر خود را به من نماياند پادشاه جهان خواهد بود.

چون اورمزد از انديشه پدر آگهي يافت برادر خود اهريمن را از اين حال باخبر ساخت و بدو گفت : پدر ما ( زروان ) چنين انديشيده است که هر يک از ما دو تن زودتر خود را به او بنماياند پادشاه خواهد بود. اهريمن چون اين شنيد شکم زروان را شکافت و براي معرفي نزد پدر رفت. زروان او را بديد لکن ندانست که کيست و از او پرسيد : کيستي؟

اهريمن در پاسخ گفت: من پسر توام!

زروان به او گفت: پسر من بوئي دلپذير دارد و درخشنده است اما تو بد بو و تاريکي!

در آن حال که آن دو با يکديگر سخن ميگفتند اورمزد که در وقت مقرر با بوئي خوش و دخشندگي به دنيا آمده بود نزد زروان آمد و همچنانکه زروان را چشم بر او افتاد دانست که او پسر وي است، زيرا براي وي فديه ها داده بود. پس دسته چوبي را که در دست داشت و در ستايشها بکار ميبرد به اورمزد داد و گفت :

تاکنون فديه هائي به تو داده ام و از اين هنگام تو بايد براي من فديه دهي و آنگاه که دسته چوب را بدو ميداد وي را تقديس کرد در اين هنگام اهريمن نزد زروان رفت و بدو گفت:

مگر تو عهد نکرده بودي که هر يک از دو فرزندم که نخستين بار نزد من آيد او را به پادشاهي برميگزينم؟

زروان براي آنکه از عهد خود بازنگردد به اهريمن گفت:

اي موجود خبيث و بدکار! نه هزار سال پادشاهي تو را خواهد بود و بعد از آن اورمزد و اهريمن هر يک شروع به خلق مخلوقات خود کردند هر چه اورمزد پديد آورد خوب و راست بود و هر چه اهريمن ميافريد شوم و سرکش.( 15)

چنانچه ملاحظه شد در آئين زرواني که مبداء واحد است ( زروان زمان مطلق يا بينهايت ) افسانه افرينش ابليس ( آفريده شده قبل از آدم ) و انسان، حتي هابيل و قابيل ! در يک سناريو آمده است!

و در اسلام نيز در پي درخواست ابليس از خداوند براي قدرت داشتن بر زمين در پي عدم پذيرش سجده بر آدم اين مهلت از سوي خداوند به ابليس داده ميشود که « الي يوم الوقت المعلوم» ( 16 )

اولين بار نام زروان در سنگ نوشته هائي که در بين النهرين ( کشور عراق ) در بخش نودي شمالي بدست آمده است به چشم ميخورد.

ايزد زروان به عقيده « ه .د.رينگرن » و استرم نزد ايرانيان باختري مورد تکريم بوده است. در مآخذ يوناني نيز از زروان مکرر نام به ميان آمده است، قدرت زروان با گردش آسماني پيوستگي دارد... زروان گردش آسمان را تنظيم و اندازه گيري ميکند او مقدم بر همه چيز، ايزد سرنوشت است. بنابر يکي از اساطير قديمي زروان داراي مظهريت چهارگونه است. بعضي از دانشمندان به اين اعتبار او را مظهر و مفهوم بارداري، ولادت، پيري، و کهولت جهان و برگشت آن به عالم جاويدان ميدانند. برخي ديگر اين مظهريت را چهار مرحله از کودکي نوجواني شباب و پيري شناخته اند. گروهي ديگر زروان را ايزد، زمان، مکان، عقل و نيرو ميدانند.( 17 )

بعدها انديشه زرواني بر اثر آميزش با زردشتيسم تحولاتي را در پي داشت زيرا بنابر نوشته شهرستاني زروانيه گفتند:

نور ابداع کرد اشخاصي را از نور که همه آنها روحاني و رباني بودند و ليکن شخص اعظم که نام زروان است شک کرد در چيزي از چيزها و بدين ترتيب زروان نخستين منشاء وجود عالم نيست.

آئين زردشت

زردشت بن پور وشسب در زمان گشتاسب بن لهراسب پادشاه عجم ( ايران) ظهور کرد. پدرش از آذربايجان ( آتورپات ) و مادرش از ري و نام مادرش دغدو بود.

زردشت بر آن است که مرايشان را پيامبران بود و پادشاهان و اول ايشان گيومرث (گيومرتن ) بود وبعد از گيومرث ، اوشهنگ بن فراوک بود که در هند بود و آنجا به دعوت مشغول بود و بعد از وي تهمورث ( تخمواروپ) بود که در زمان او صابيه ظاهر شدند. در سال اول پادشاهي او و بعد از برادرش جم و بعد از جم پيامبران بودند و پادشاهان و از جمله پادشاهان : منوچهر ( منوش چيتهره ) بود که در بابل فرود آمد و علم پادشاهي برافراشت . اينان بر آن باورند که موسي در زمان او ظاهر شد. زردشت حکيم بر اين باور بود که خداي عزوجل هنگام صحف اولي و کتاب اعلي از ملکوت خويش خلقي روحاني آفريد.

سه هزار سال از اين آفرينش گذشت اراده الهي بر آن رفت که در صورت نور درخشنده ترکيب صورت انسان را پديد آورد، و ماه و ستاره ها و زمين را بيافريد و بنيه آدم سه هزار سال بيحرکت بود.

بعد از آن روح زردشت را در درختي که در اعلي عليين آفريده بود قرار داد و نشو ونمو يافت تا آنکه به سي سال رسيد. پس حق تعالي او را به پيامبري بسوي مردم فرستاد و او را دعوت نمود گشتاسب را به دين خود و او اجابت نمود و دين او عبادت خدا بود و نافرماني شيطان و امر به معروف و نهي از منکر و دور بودن از پليديه او گفت:

نور و ظلمت دو اصل ضد يکديگرند و همچنين يزدان و اهريمن و اين هر دو مبداء موجودات عالمند... و حق تعالي خالق نور و ظلمت است و مبداء آنها و او يکي است « لا شريک له» ( او را شريک نيست ) بي ضد و مثل است و روا نميدارد که ظلمت را بسوي او نسبت کنند چنانچه زروانيه گفتند...

و زردشت را کتابي است که آنرا زند اوستا گويند و بعضي گويند آن کتاب بر وي فرود آمده است و بعد از آن در موارد تکليف که حرکات انسان است سخن گزار شد و به سه قسم تقسيم نمود:

-         گويش ( گفتار نيک )

-         منش (کردارنيک)

-         کنش (پندار نيک)

زردشت که در پي هزاره اميد بخش ناجي رس، در انديشه پارسي پديد آمده بود ميبايست با در نظر گرفتن نيازهاي جامعه و زمان در آئينهاي کهن ، اجتهاد ( نوپردازي ) کند، يعني با باور به بنيادها و پايه هاي راستين آنها در شيوه عمل و پيام رساني نوپردازي و انقلاب کند.

زردشت که در سال 3400 آريائي ميترائي برابر با 660 پيش از ميلاد قيام ميکند به دلايلي قيامش انتظار ميرفت.

    يکي به اين دليل که نام تمدن و مالکيت، دردها و نيازهاي تازه اي به جان بشريت ميريزد و بعد مصلحيني را به درمان کردن ميانگيزد. اينکه کنفوسيوس، لائوتسه، بودا، زردشت، حکماي سبعه و فلاسفه يونان همه در يک عصرند بهمين دليل است و زردشت در آن دوره پاسخي بود به دردها و نيازهاي تازه ايراني.( 19 )

آئين زدشت، مذهب واقعگرائي است ، برخلاف مذهب بودا که جهان را رنج ميداند و زندگي را از يک عنصر آنهم رنج مييابد و هر پيوند و نيازي را عامل ذلت و بدبختي و رنج و انحطاط ميشناسد و جهان و طبيعت و انسان را با نگاهي بدبينانه ميبيند آئين زردشت مذهب خوشبيني و واقعگرائي است.

کار و توليد و کشاورزي را بشدت تشويق ميکند و برايش ثوابهاي فراوان ميشمارد . زندگي و ازدواج و پرداختن به همسايگان را ارج ميگذارد و اساساً اخلاقش بر اساس روابط علمي کشاورزي است، بر خلاف اخلاق بودائي که بر اساس نفي زندگي مادي و پرداختن به درون گرائي و نقب زدن از درون به ماوراء الطبيعه استوار است به روح مذهب زردشت رئاليستي شديد حاکم است.( 20 )

بهشت و جهنم

آئين زردشت اولين مذهبي است که قيامت را بصورتي مشخص تصوير ميکند که بعد از مرگ انسان و جهان قيامت بزرگ پديد مي آيد. مردگان برميخيزند و در برابر شمار( روز حساب ) قرار ميگيرند و ترازوي عدالت برافراشته ميشود و شخص اهورامزدا شاهين ترازو را بدست ميگيرد و گناهان را ميسنجد آنکه گناهان سنگين تر دارد دوزخ نصيب ميبرد و آنکه سبک تر يا هيچ، بهشت. بهشت يعني ( بهست ) جائيکه به است، خوب است و دوزخ يعني جائيکه دژ بد است ، دژ جاي ( بد جاي ) جاي بد است، جهنم است.( 21)

جهنمي که در اسلام بکار رفته است واژه اي برگرفته از ايران کهن است، زيرا جهنم در اصل گهنم بوده است که در زبان تازي ( گ ) جاي خود را به «ج» داده است.

و نيز مسجد در ايران کهن، مزگت بوده است که در اسلام ( گ ) جاي خود را به ( ج ) داده است!

مهدويت – پل صراط

و جبرائيل در آئين زردشت

مهدويت

در آئين زردشت باور به ناجي و مهدي ( سوشيانت ) و فرشته اي رابط بين خدا و پيامبر جبرائيل و پل صراط وجود دارد ( يعني بر گرفته از افکار کهن ايران است ) که اين باورها در بسياري از مذاهب و فرقه هاي اسلامي ( يهوديت و مسيحيت ) نيز وارد و همچنان مانده است:

مهدي و ناجي در آئين زردشت با نام سوشيانت آمده است. سوشيانت به معني رهاننده و نام سه تن از واپسين : يکم- دوم – سوم – پس از زردشت از تخمه وي به جهان خواهند بخشيد. ( 22 )

و عجيب که در آئين زردشت چون اديان ابراهيم که تمامي پيامبران ( موسي- عيسي- محمد) از تخمه ابراهيم هستند و مهدي نيز از نسل محمد پيامبر اسلام خواهد بود، سوشيانت ها ( پيام آوران و مهديان بعد از زردشت ) نيز از تخمه او خواهند بود!

جبرائيل ( = فرستاده خدا ، رسول خدا )

جبرائيل که کلمه اي عبري است به معناي فرستاده و رسول خداست که در زبان پارسي سروش گفته ميشود.

اگر مرد نيرنگ باز بد کنش پيش آيد مهر دارنده دشتهاي فراخ با گامهاي تند گردونه تندرو خويش را شتابان سازد و سروش پاک و توانا و نريوسنگ چست و چالاک نيز همگام وي شوند... ( 23 )

در اين متن اوستا نريوسنگ و سروش همان فرشته ايست که پيک و پيام آور اهورامزدا بشمار ميايد، مانند: جبرائيل در اسلام. نام خاص نرسي از نام همين فرشته آمده است. (24 ) و سروش نيز پيام آور خداوندگار است.

پل صراط

در اوستا آمده است : من با همه آن کسانيکه به نيايش تو برگمارم از پل چينوت خواهم گذشت.

چينوت در لغت به معني آزمانيده و باز شناسنده و در اصطلاح آئين زردشت نام پلي است که روان گذشتگان پس از مرگ از روي آن ميگذرد و به بهشت يا دوزخ ميرسد. ( 25 )

زردشت ضد طبقه ديندار

هجوم و حمله اساسي زردشت متوجه روحانيان است که وي از آنها با عنوان ديو ياد ميکند و در اکثر نيايشها و پيامهايش حيله گري آنان را رسوا ميکند.

ديو در اصل بمعني خداوند و پروردگار است اما زردشت گروه خداوندان آريائي پيش از خود را که آئينشان با آئين وي ناسازگار بود را ديو خواند و از پيروان اهريمن بشمار آورد.( 26 )

زردشت احياناً از امامان و مراجع تقليد اديان پيشين خويش بعنوان ديوان يا پيامبران دروغ پرستان ياد ميکند که از جمله گيرهم است:

اي اهورا هر چند گيرهم از بسياري گناه بلند آوازه گرديد تو پاداش و پادافره هر کس را به ياد داري و با بهترين منش از آن آگاهي.

اي ديوان، روحانيون شما با انديشه و گفتار و کردار زشت و تباه کننده اي که اهريمن به شما و پيروان دروغ آموخت مردم را از زندگي خوب و جاوداني گمراه ميکنيد و فريب ميدهيد.

برخي از گاثاهاي اوستا شباهت و همساني عجيبي به آيات قرآن دارد هم در معني و هم در محتوا! مثل آيه اي که در مورد آفرينش انسان و دميدن روح خداوندي در کالبد انسان ( آيه 29 از سوره 15 ) در قرآن آمده است.

در گاثاها آمده است : آنگاه که تو در آغاز جهان روان ما را آفريدي و از منش خويش به ما خرد بخشيدي آنگاه که جان در کالبد ما دميدي آنگاه که پيام ايزدي و کردار نيک به ما نمودي تا هر کس آزادانه آئين پذيرد.

و يا آنگاه که قرآن ميگويد: روحانيان و آخوندها ( احبار و رهبان ) را به پروردگاري و امامي برگزيدند و يا آن روحانيوني که دارائيهاي مردم را به ناحق ميخورند و ... که در بخش گاثاهاي اوستا نيز آمده است:

اي مزدا ! از تو ميپرسم سزاي آنکس که دروغ پرست و ناپاک را به شهرياري و امامت برساند چيست؟

اي اهورا از تو ميپرسم پادافره آن بد کنشي که مايه زندگي خويش را جز به آزار کشاورزان درست کردار و چارپايان بدست نياورد چيست؟

زردشت تمام اقشار جامعه را در ابتداي پيامبري اش خطاب کرده و آنانرا به منش – کنش – گويش نيک فرا ميخواند:

اي آزادگان ! اي برزيگران! اي پيشوايان ( امامان مراجع تقليد) اي ديوان (روحانيون ) براي خوشنودي مزدا اهورا بايد به گفتار و آموزش من گوش فرا دهيد و فرمانبر باشيد.

چنانچه قرآن هم بارها تاکيد کرده است که همواره پيامبران مورد رشک و حسد فريبکاران و زورمندان و ثروتمندان واقع ميشوند و آنان اولين کساني هستند که پيامبران را تکذيب ميکنند ، زردشت از دست کينه اينان به خدا پناه ميبرد:

اي بهمن! مرا از بهترين پاداشي که از دين راستين به من خواهيد داد آگاه ساز تا دريابم و به ياد سپارم که چرا به من رشک ميبرند!

زردشت حامي زحمتکشان

خانواده زردشت در نزديکي سغد به زمينداري و پرورش اسبان و دامداري اشتغال داشتند اما زردشت از کودکي بيشتر به خواندن و نوشتن کتابها و بعدها به تفکر و انديشمندي گرايش داشته لذا پدرش، پورشسب و مادرش دغدو او را به استادي به نام برزين گورش ميسپارند که خواندن و نوشتن بياموزد.

از شانزده سالگي زردشت نسبت به سران قبايل گرپانها و حکمرانان آن صفحات بنام گوي (کي) که به کشاورزان ستم ميکردند و گاوان بسياري به رسم نثار قرباني ميکشتند نغمه مخالف ساز ميکند و گاوان و اسبان را آفريدگان دانا ( اهورامزدا ) ميخواند و کشتار کنندگان آنها و ستمگران به کشاورزان و دامداران را دستياران بد منش و پليد ( انگراميئن يو – اهريمن ) مينآمد.

زردشت در بيست سالگي خانواده خود را ترک کرده و براي تفکر در کوهساران منزوي شده و از تمام آنچه که پدرش خواست به او ببخشد فقط کشتي دوال کمر آريائي را پذيرفت.(27 )

کشتي از واژه پهلوي کست به معني پهلو جانب و سواحل دوالي است که زردشتيان به نشانه پندار، گفتار، و کردار نيک از سن بلوغ تا پايان زندگي سه بار دور کمر ميپيچند.

آئين زردشت دريائي از معنويت ، انسانيت، آئين بهزيستي، نيکوکاري و دوست داشتن است.

چنانچه در سخن آغازين گفته شد اين آئين به جز در ايران مورد بهره برداري انديشمندان و فلاسفه بزرگ نيز قرار گرفت و فلسفه مثلهاي افلاطوني از نخستين پديده هاي آن ميباشد.

آئين زردشت که دين بهي نيز بدان گفته اند مورد پذيرش گشتاسب در بلخ واقع شد و اين آئين جديد توانست نظم و تحول نويني در جامعه آن زمان پديد آورد و از سوئي به استقلال ايران نيز خدمت بزرگي کرد،زيرا گشتاسب که متعهد بود تا هر سال به پادشاه توران خراج هنگفتي بپردازد به توصيه زردشت از اينکار خودداري کرد و اين خود موجب جنگ بين دو سرزمين شد و به گفته اي زردشت که مايل به نشر آئين بهي در سرتاسر گيتي بود خود نيز از جنگ با تورانيان استقبال کرد و وي شخصاً در تمامي جنگها شرکت نمود و در پايان زردشت پيامبر بزرگ ايراني در هجوم تورانيان به بلخ در پي مقاومتي دليرانه کشته ميشود.

قرآن نيز آئين بهي را به رسميت شناخته و آن را جزو اديان آسماني و پيروانش را اهل کتاب دانسته است. ( سوره 22 آيه 17 )

از جمله کارهاي ناشايسته اديان پيشين مسئله قرباني نمودن حيوانات به ويژه گاوان بود که زردشت اين کار را نيز نادرست دانسته و ممنوع کرد اما چنانچه گفته شد مسئله قرباني که از آئين ميترا در ايران شروع شده بود و به ابراهيم و اديان پس از او منتقل شده بود همچنان در اديان ابراهيمي و بويژه اسلام باقي ماند.

آئين ماني

مانويت يکي از مهمترين مظاهر انديشه هاي ايراني است. ماني بسياري از افکار يهوديت و نصرانيت و نيز آئين گنوسي را پذيرفت. با آنکه مانويت خود را از کيش ميترائي دور ميدارد ولي از آن مطالب زيادي اخذ کرده است. مانويت در نشر افکار ايراني در شرق و غرب اقصي سهم بسزائي داشته است. ( 28 )

ماني در ديهي موسوم به مردينو در نزديکي بابل به دنيا آمد. «محمد بن اسحق النديم» صاحب کتاب الفهرست نام پدر او را فتق بابک بن ابي برزام نوشته است و نام مادر ماني نوشيت و بقولي يوسيت و در الفهرست راميس و بنا بقولي ديگر مريم ثبت شده است.

روميها اسم ماني را مانيکوس و منابع مسيحي، لاتيني قوربيقوس و ماخذ يوناني کوپريکوس نوشته اند.

ظاهراً ماني در حدود سال 5238 آريائي ميترائي برابر با 216 ميلادي در مردينو در کوئي عليا در نزديکي بابل بدنيا آمد. پدر و مادر او پارتي ( اشکاني) بودند.

بابل در اين هنگام تحت استيلا و جزء مستملکات ساسانيان بود. ماني در سال 5252 ميترائي برابر با 23 ميلادي ( در چهارده سالگي ) به تبليغ کيش خود پرداخت و پس از مراجعت از سفر خراسان و سند هنگام تاجگذاري شاپور اول ( حدود سال 242 ) به دلالت فيروز برادر شاپور به دربار آن شاه بار يافت و با دو نفر از ياران خويش عقايد ديني خود را در تيسفون به او اظهار داشت و گويا که مورد پسند شاپور قرار گرفت. ماني براي تبليغ آئين خود به سفرهاي دور و نزديک رفت در کتاب قبطي مانوي ( کفالايا ) مذکور است که در آخرين سال شاهي اردشير، ماني به عزم و قصد تبليغ حرکت کرد و با کشتي به هند رفت اما در آن سال اردشير مرد و پسرش شاپور به تخت نشست و او با کشتي از بلاد هنديان (سند) به خاک پارسيان و از آنجا به بابل و ميسان و خوزستان شد و نزد شاپور آمد.

در زمان سلطنت هرمز، ماني در بابل به سر ميبرد ولي چون بهرام به جاي او نشست به تحريک موبدان، ( روحانيون ) نظر مساعدي به او نداشت لذا در اواخر سلطنت بهرام ماني به سوي جنوب در امتداد ساحل دجله منازل ميپيمود تا به اهواز رسيد و چون در اهواز عازم سفر خراسان و اوشان شد هنگام عزيمت او را از حرکت باز داشتند و فرمان رسيد که به شوش برود و لذا از باميان به اهواز رفت و از آنجا با کشتي روي دجله به سوي تيسفون روان شد و از آنجا به دربار احضار شد و از تيسفون به پرگليا واقع در کنار رود دياله رفت. چون به کوخي رسيد فرمان آمد که به حضور شاه بار يابد. ظاهراً شرح اين مسافرت را يکي از يارانش به نام نوح زادگ که همراه ماني بود نوشته است.

نوح زادگ يکي از اصحاب ماني است که بوسيله او با پادشاه گفتگو کرده و ماجراي ماني و بهرام را در يک نوشته پارتي چنين شرح داده است:

بهرام از غذا فارغ شد و از سر سفره برخاست در حاليکه يک بازويش به گردن ملکه سکاء و بازوي ديگرش به دور گردن کرتر پسر اردوان ( زن و شيخ ) بود بسوي ماني آمد و اولين سخنش اين بود خوش نيآمدي! ماني به او پاسخ داد من به شما چه کرده ام؟

بهرام گفت : من سوگند خورده ام که تو را نگذارم به اين کشور بيائي و با پرخاش به ماني گفت : تو براي چه کاري خوب هستي؟ زيرا نه به جنگ ميروي و نه به شکار، شايد تو براي طبابت و درمان هستي که آنرا هم نميکني؟

ماني پاسخ داد: من به تو هيچ بدي نکرده ام؛ بسياري از خدام شما را من از شياطين و جادو نجات دادم و بسياري را نيز از بيماري بلند کردم و عده کثيري را از انواع تب و لرز رهانيدم و بسياري را که دم مرگ بودند دوباره (مداوا ) و زنده کردم... در پايان اين گفتگو فرمان حبس ماني داده شد.

محرک اصلي بهرام در گرفتار کردن ماني کرتر موبد بزرگ ( روحاني و مرجع تقليد ) درباري بود که نفوذ زيادي بر شاه داشت.

در کتاب مواعظ ماني قبطي نيز شرح آمدن ماني به حضور بهرام با تفصيل منازل مذکور است و بنابر آن کرتر سبب احضار ماني شده است.

ماني بيست و شش روز در حاليکه دست و پايش با زنجير بسته شده بود در زندان گذرانيد و عاقبت حلقه زنجير را چنان تنگ کردند تا مرد.

ماني در حدود سال 5252 ميترائي برابر با 277 مسيحي در گذشت، برخي برآنند که او را مصلوب کردند.

تا چندي پيش از کتابهاي ماني اطلاعي در دست نبود و هر چه در اين باب گفته ميشد از قول مورخان مسيحي بود و مربوط به مباحثات و مشاجراتي بود که ميان ترسايان و مانويان صورت گرفته بود. البته مورخين ايراني وعرب مانند : مفصل بن عمر، جابر بن حيان، طبري و محمد بن اسحق النديم، مسعودي و يعقوبي اطلاعات بسيار گرانبهائي فراهم کرده اند.

ولي در نيم قرن اخير آثار فراواني از مانويان در ترفن چين و به زبان سغدي بدست آمد که دايره نفوذ اين آئين و دين را حتي تا به مصر نشان ميدهد.

ماني در ابراز تعاليم ديني خود هفت کتاب نگاشته که چيز مهمي از آنها بر جاي نمانده است.

با تجربه و تحقيق عقايد مانويان معلوم ميشود که وي افکاري از مذاهب بومي ايران مانند زرواني ، زردشتي، اساطير بابلي ، عقايد عيسائي، طريقه گنوسي ( بويژه از ميان آنان عقايد رواقيون ) و (صابئه) گرفته شده است که بنا بر آنچه او ادعا ميکرده جنبه علمي دارد. ( 29 )

متفکر بزرگ شرق محمد اقبال لاهوري در اين باب مينويسد : ماني يا به قول اردمان اين گنوستيک شرک آفرين به ما ميآموزد که همه چيزها از آميزش دو اصل جاويدان نور و ظلمت از يکديگر جدا و مستقل هستند.

اصل نور متضمن ده مفهوم است:

حلم- معرفت- فهم- علم خفي- بينش- عشق- ايقان- ايمان- نيکخواهي-خرد.

بر همين شيوه اصل ظلمت پنج مفهوم جاويدان را در بر ميگيرد:

ميغ- دود- حريق- سموم- تيرگي

ماني علاوه بر اين دو اصل آغازين آسمان و زمين را جاوداني ميشناسد و معرفت – فهم-علم خفي- بينش-نسيم-آب-هوا- آتش و روشني را به آن دو نسبت ميدهد.

ظلمت که بمنزله اصل مادينه هستي است پناهگاه شر است. اين عناصر به مرور زمان تمرکز مييابند و موجد يک شيطان زشت پيکر ميشوند.

اهريمن زشت پيکرنخستين پرورده زهدان آتشين ظلمت است منشا فعاليت عالم بشمار ميرود و از آن لحظه اي که پديد ميآيد به خطه پادشاه نور يورش ميبرد. پادشاه نور به قصد آنکه بلاگرداني بيابد انسان نخستين را ميآفريند . پس ستيزه اي وخيم ميان شيطان و انسان نخستين در ميگيرد و به شکست انسان ميانجامد. بر اثر آن شيطان ( اهريمن ) پنج عنصر ظلمت را با پنج عنصر نور مي آميزد.

آنگاه پادشاه نور بدين اميد که عناصر نور را از بند و زندان ظلمت برهاند برخي از فرشتگان خود را ميفرمايد که با آن عناصر آميخته اين جهان را بسازند.

چون يورش ظلمت عناصر نور را با عناصر ظلماني در هم آميخته و آلوده کرده است خطه نور نيازمند رهايش يا فلاح است و در اينجا است که جهانشناسي ماني به مفهوم فلاح مسيحي ميگرايد. چنانکه جهانشناسي هگل از مفهوم تثليث مسيحي مايه ميگيرد.

اما فلاح مانوي وابسته به دنياي جسماني و مستلزم قتل و قطع نسل است.توليد مثل دوره اسارت نور را استمرار ميبخشد و اين به زيان نور است.

 در پرتو فلاحي اينگونه ذرات محسوس نور نرم نرمک از ژرفناي پيرامون زمين که خانه ظلمت است ميرهند و به فراسوي خورشيد و ماه ميشتابند و سپس به پايمردي فرشتگان به خطه نور به جاودان خانه يا بهشت به آستانه پيدوزرگي ( پدر عظمت ) فرا ميرسند...

ماني براي تبيين هستي از پنداشت زردشت که متضمن دو روح خلاق است روي برگردانيد و با نظري مادي به اين مسئله نگريست . بر آن شد که جهان زاده آميزش دو اصل مستقل و جاودان است و يکي از اين دو اصل يعني اصل ظلمت نه تنها بخشي از مايه عالم است بلکه منشاء فعاليت نيز هست. فعاليتي خمود که چون لحظه مناسب فرا رسد باز شور و شر انگيزد.

به اين ترتيب ميان جهانشناسي ماني و جهانشناسي کاپيلا آن حکيم بزرگ هندي شباهتي غريب هست.

کاپيلا آفرينش جهان را به سه عامل نسبت ميدهد: 1. ساتوا( نيکي) 2. تاماس  (تاريکي ) 3. راجاس ( شور و جنبش )

از ديدگاه او هنگاميکه تعادل يا پراکريتي زدوده شد اين سه با يکديگر آميختند و طبيعت را زادند.

حکيمان ديگر هم در تبيين مسئله تشتت هستي نظر داده اند . مثلاً وران تاگرايان هندي با مفهوم مرموز مايا تکثر وجود را تبيين کردند و قرنها بعد لايب نيتس آلماني نظريه اتحاد تمييز ناپذير آحاد را کليد اين مسئله قرار داد. تبيين ماني از تکثر با اينکه کودکانه مينمايد در سير تاريخي انکارهاي فلسفي براي خود مقامي دارد.

اما يک نکته مسلم است و آن اين است که ماني نخستين حکيمي است که جهان را معلول فعاليت شيطان و اساساً بد دانست.( 30 )

مزدک پيامبر برابري

همي گفت هر کو توانگر بود

تهيدست با او برابر بود( 31 )     

چنانچه انديشه ميترا و زردشت باور به مهدويت و رسيدن ناجي داشت و پارسيان که زير سلطه جابرانه ساسانيان توانائي قد برافراشتن نداشتند در انتظار ظهور سوشيانت ( مهدي ) لحظه شماري ميکردند.

نظام طبقاتي ساسانيان حکومت اشراف دربار و روحانيون ( موبدان ) را بر مردم تحميل کرده بود و عليرغم اينکه شکافهاي عميق اقتصادي بروز کرده بود و مستمندان نادار براي امرار معاش خويش برده شاهزاده ها وبازرگانان و روحانيان بودند.

امنيت اجتماعي نيز بر سرزمين حاکم نبود و ثروتهاي ملي و دسترنج توده ها و دهگانان که صرف عياشيهاي دربار و فساد و مفتخوريهاي روحانيت ميشد بماند، که هيچ بانو و دوشيزه پارسي نيز امنيت نداشت زيرا با حرمسراهائي که درباريان براي خويش ساخته بودند جدا از ثروت زن و بازوي تواناي اجتماعي ياور و همسر مرد را نيز در اختيار طبقه خويش در آورده بودند چنانچه دوازده هزار و به قولي سه هزار تنها زنان حرمسرا و خاص خسرو بودند که هر شاهزاده و بزرگزاده اي نيز کمتر از اين را در اختيار نداشت.